MÜZİĞİN ANATOMİSİ

O, insanın içyapısına sızan görünmez bir dildir. Dokunmaz ama temas eder; konuşmaz ama anlatır. Bu yüzden müziğin “bir bedeni bir dili ” varsa, onu ancak anatomisiyle anlayabiliriz.

Müziğin iskeleti ritimdir. Kalp atışı gibi… İnsan, daha anne karnındayken ritimle tanışır. Kalbin düzenli vuruşları, yaşamın ilk metronomudur. Ritmi olmayan müzik, ayakta duramaz; tıpkı kemiksiz bir beden gibi. Toplumsal hayatta da ritmini kaybeden birey ya da şehir sendelemeye başlar. Belki de bu yüzden, zor zamanlarda davullar, marşlar, tempolu şarkılar ortaya çıkar. İnsan, ritimle yeniden dik durur.

Müziğin kasları melodidir. Hareketi sağlayan, duyguyu taşıyan odur. Melodi, insanın hafızasında yer eder; yıllar sonra bir notayla geçmişe ışınlanırsın. Bir çocukluk anısı, bir kayıp arkadaş, yitirilmiş bir aşk… Melodi kasıldığında hüzün olur, gevşediğinde neşe. Aynı notalar, farklı dizilişlerle bambaşka duygular yaratır. Hayatta da böyle değil mi? Aynı kelimelerle kırabilir ya da iyileştirebiliriz. Kelimelerin nasıl kullanıldığına bağlı olarak.

Müziğin sinir sistemi armonidir. Tek başına anlamlı olan sesleri, birlikte anlamlı hale getirir. Armoni, uyumdur. Farklılıkların çatışmadan bir arada durabilmesi… Toplum için de belki en çok ihtiyacımız olan şeylerden biri de bu: Uyumlu çoğulluk. Armonisi bozuk bir müzik rahatsız eder; armonisi bozuk bir toplum da öyle.

Müziğin beyni ise sessizliktir. Evet, sessizlik. Müzikte “sus”ma anları vardır. Bunlara “es” notası denir. Sessizliğin notaya dönüşmüş halidir. Müzikte sesler kadar sesin olmadığı anlarda anlam taşır. Müzikte ses varsa, bilinçli bir susuş da vardır. Bu rastgele değildir. Ölçülü, süreli ve kurallıdır. Notalar arasındaki boşluklar olmasa, müzik bir gürültüden ibaret olurdu. Sessizlik, anlamı derinleştirir. Beklemeyi öğretir. Düşünmeyi sağlar. Günümüz dünyasında her şey çok hızlı, çok sesli. Belki de bu yüzden müziği hâlâ arıyoruz; çünkü müzik, sessizliği de kapsayan nadir alanlardan biridir.

Ve müziğin ruhu… İşte orası tarif edilemez. Çünkü ruh, ölçülemez. Nota kâğıdına yazılmaz. Ama hissedilir. Bir türküde, bir caz solosunda, bir senfonide ansızın belirir. Bazen gözleri doldurur, bazen ayağa kaldırır. Ruh, müziği sanata dönüştüren şeydir.

Bilim bize şunu söylüyor: Müzik, beynin neredeyse tamamını aynı anda çalıştıran ender uyarıcılardan biridir. Hafıza, duygu, motor beceriler, dikkat gibi… Hepsi devrededir. Yani müzik dinlemek, pasif bir eylem değildir; tam tersine yoğun bir zihinsel faaliyettir. Belki de bu yüzden iyi bir müzisyen olmak kadar, iyi bir dinleyici olmak da bir eğitim işidir.

Sonuçta müzik, insanın kendini anlama çabasıdır. Kendi iç anatomisini keşfetme yoludur. Ne kadar derin dinlersek, o kadar kendimize yaklaşırız. Gürültü çağında müzik, bir vicdan çağrısı gibidir: “Yavaşla, dinle, duyumsa hisset.”

Belki de müziğin anatomisini öğrenmek, insanın anatomisini öğrenmektir.

İçinizde ki müziği susturmayın, hayatın sizi ne zaman dansa kaldıracağını bilemezsiniz.                                       Sevgiyle kalın…